Od 23 kwietnia Muzeum Archidiecezji Warszawskiej zaprasza na wystawę, jakiej jeszcze nie było. Art Déco i Sacrum. Sztuka dekoracyjna dwudziestolecia międzywojennego to pierwsza ekspozycja w Polsce prezentująca w tak szerokim ujęciu związki nowoczesnej estetyki okresu międzywojennego z przestrzenią religijną. Kielichy i ornaty, pateny i ryngrafy, medaliony, grafiki i plakiety – przedmioty, które na co dzień służyły liturgii – ukazują się tu jako świadectwo wyjątkowego momentu, w którym tradycja sztuki sakralnej spotkała się z językiem modernizmu i elegancją stylu art déco.

Centralnym punktem ekspozycji będzie nigdzie wcześniej nieprezentowany komplet liturgiczny z katedry wawelskiej – ornat wraz z palką zaprojektowane przez Zofię Stryjeńską, ikonę polskiego art déco. Na wystawie pojawi się też szopka jej autorstwa. August Zamoyski, Henryk Kuna, Władysław Skoczylas, Wiktoria Goryńska, Stanisław Ostoja-Chrostowski, Stefan Norblin, Jerzy Teodor Hulewicz, Antoni Madeyski, Janina Broniewska, Stanisław Szukalski, Mieczysław Kotarbiński – każde z tych nazwisk kryje w sobie rozdział o sakralnym wymiarze polskiej moderny. Do tej pory rozdział ten pozostawał niemal nieodkryty.

Janina Broniewska, Immaculata Conceptio Masoviensis | 1924 – 1925 r., zbiory Muzeum Narodowego w Warszawie

Madonna zbójnicka, Szkoła Zakopiańska | 1937 r. Dzięki uprzejmości Villa La Fleur

Wśród eksponatów znajdą się: rzeźba Broniewskiej Immaculata Conceptio Masoviensis, wyróżniona medalem Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych, ceramika Wandy Szrajberówny, projekty krzyży Kotarbińskiego, artystyczne kartki pocztowe w stylistyce art déco oraz obiekty związane ze szkołą zakopiańską. Ze zbiorów Muzeum Archidiecezji Warszawskiej pochodzi wyjątkowy obiekt bibliofilski: Pastorałki Tytusa Czyżewskiego z drzeworytami Tadeusza Makowskiego – pierwsze wydawnictwo Polskiego Towarzystwa Przyjaciół Książki w Paryżu z 1925 roku, odbite w 520 numerowanych egzemplarzach na papierze czerpanym, okrzyknięte najpiękniejszą poetycką malowanką Bożego Narodzenia. Jej obecność wśród ornatów i rzeźb przypomina, że sacrum w dwudziestoleciu żyło też na kartach papieru. Wiele obiektów pochodzi z prywatnych kolekcji i pierwszy raz będą one pokazywane publicznie. Pozostałe eksponaty pochodzą m.in. ze zbiorów Muzeum Narodowego w Warszawie, Muzeum Narodowego w Krakowie, Zamku Królewskiego na Wawelu, Muzeum Narodowego we Wrocławiu, Muzeum ASP w Warszawie oraz sanktuarium św. Józefa w Kaliszu.

Władysław Skoczylas, Mała Matka Boska, zbiory Muzeum Archidiecezji Warszawskiej

Wiktoria Goryńska, Gwiazda Morza | 1936 r. zbiory Muzeum Archidiecezji Warszawskiej

Choć w sztuce sakralnej dwudziestolecia dominował historyzm, a część duchowieństwa patrzyła na nowoczesność z rezerwą, artyści coraz śmielej eksperymentowali z uproszczoną formą, geometryzacją i dekoracyjnością charakterystyczną dla stylu art déco. Wybuch II wojny światowej przerwał ten obiecujący proces, zanim zdążył on dojrzeć. Powojenna rzeczywistość i programowa niechęć nowego ustroju do Kościoła zepchnęły ten temat na margines badań naukowych i zbiorowej pamięci na kilkadziesiąt lat.

Impulsem do powstania wystawy były sesje naukowe w Muzeum Mazowieckim w Płocku, które ujawniły, jak wiele w tej dziedzinie pozostaje do odkrycia. Art Déco i Sacrum – po ubiegłorocznej prezentacji witraży zakładu S.G. Żeleński – jest kolejnym krokiem muzeum w przywracaniu pamięci o tej epoce i zaproszeniem, by spojrzeć na nią od nowa. To świat, w którym nowoczesność spotyka duchowość, a sztuka dekoracyjna staje się świadectwem ambicji i wyobraźni twórców II Rzeczypospolitej.

Art Déco i Sacrum. Sztuka dekoracyjna dwudziestolecia międzywojennego

23 kwietnia – 13 września 2026 r.
Muzeum Archidiecezji Warszawskiej
Kuratorki: dr hab. Anna Kostrzyńska-Miłosz, dr Agnieszka Kasprzak-Danis