Antyk jest bliżej, niż myślisz. Nie jako zamknięta epoka, lecz jako inspiracja, której ślady wciąż odnajdujemy w sztuce i kulturze. Już od maja Zamek Królewski na Wawelu zaprasza do odkrycia wyjątkowych obiektów z różnych części Europy i Stanów Zjednoczonych. To niepowtarzalna okazja, by zobaczyć jedną z najważniejszych prywatnych kolekcji starożytności i spojrzeć na antyk z nowej perspektywy.

Kolekcja Lanckorońskich ponownie odsłania swoje bogactwo, pokazując, że dziedzictwo antyku wykracza poza muzealne przestrzenie – wciąż kształtuje i inspiruje kolejne pokolenia.

Kolekcja wawelska – punkt wyjścia opowieści

Punktem wyjścia wystawy są obiekty znajdujące się obecnie w zbiorach Zamku Królewskiego na Wawelu – dar Karoliny Lanckorońskiej oraz Fundacji Lanckorońskich z 2000 roku. Ten niewielki, lecz niezwykle cenny zespół stanowi fragment dawnej kolekcji hrabiego, która pod koniec XIX wieku [należała] do największych prywatnych zbiorów starożytności w Europie.

Na wystawie zobaczymy m.in. naczynia używane podczas uczt: kantaros – puchar związany z kultem dionizyjskim, kyliks – płaska czara do wina oraz amfora – naczynie służące do przechowywania i transportu płynów. Uzupełniają je przedstawienia związane z kultem Dionizosa, w tym rzeźbiona protoma bóstwa.

Wśród eksponatów znajduje się również portretowa głowa mężczyzny z dynastii julijsko-klaudyjskiej, pochodząca ze zbiorów Getty Museum, a także wyjątkowe obiekty rzemiosła artystycznego: brązowe lustro zdobione wizerunkami Dioskurów oraz tzw. gemma Lanckorońskiego z VI wieku n.e., przedstawiająca krzyż adorowany przez świętych Piotra i Pawła, nad którym widnieje popiersie Chrystusa.

Karol Lanckoroński – kolekcjoner i badacz

Karol Lanckoroński był nie tylko kolekcjonerem, lecz także znawcą i badaczem kultur śródziemnomorskich. Uczestniczył w austriackich wyprawach archeologicznych oraz organizował własne ekspedycje badawcze w Azji Mniejszej. Ich efektem było m.in. dwutomowe opracowanie Die Städte Pamphyliens und Pisidiens.

Podczas licznych podróży oraz dzięki kontaktom z uczonymi, artystami i antykwariuszami gromadził dzieła sztuki starożytnej: rzeźby, reliefy, detale architektoniczne, naczynia oraz drobne formy rzemiosła artystycznego reprezentujące różne obszary świata antycznego.

Różnorodność kolekcji antycznej Lanckorońskiego

Wystawa ukazuje również szerszy kontekst zainteresowań kolekcjonera. Prezentowane będą obiekty pochodzące z rodzinnego majątku w Rozdole, zabytki przekazane Uniwersytetowi Jagiellońskiemu oraz odlewy wykonane podczas ekspedycji archeologicznych w Azji Mniejszej. Zestawienie tych materiałów pozwala uchwycić zarówno skalę kolekcji, jak i zakres działalności naukowej Lanckorońskiego.

Historia kolekcji

Kolekcja sztuki antycznej stanowiła jedną z najważniejszych części zbiorów Lanckorońskiego, które od 1895 roku znajdowały się w neobarokowym pałacu przy Jacquingasse 18 w Wiedniu. Tworzona od końca lat 70. XIX wieku, należała do największych prywatnych kolekcji antyków w monarchii austro-węgierskiej i była zaliczana do najważniejszych zbiorów tego typu w Europie. Antyczne zabytki [prezentowano] w tej rezydencji w specjalnie zaprojektowanej Sali Fresków – jasnej i przestronnej przestrzeni pełniącej funkcję prywatnej galerii, w której rzeźby i naczynia prezentowano na postumentach oraz w gablotach. Centralne miejsce zajmował monumentalny sarkofag z III wieku, ozdobiony reliefem przedstawiającym pochód Erosów ku czci Dionizosa i Heraklesa – jedno z najważniejszych dzieł dawnej kolekcji.

Wystawa w Zamku Królewskim na Wawelu przypomina historię tej wyjątkowej kolekcji oraz jej złożone losy w XX wieku. Dzięki obiektom wypożyczonym z muzeów w Europie i Stanach Zjednoczonych oraz ze zbiorów prywatnych możliwe jest ukazanie jej różnorodności i skali. Ekspozycji towarzyszy obszerny katalog, stanowiący pierwszą próbę kompleksowego opracowania kolekcji dzieł starożytnych należących do Karola Lanckorońskiego. To wyjątkowa okazja, by zobaczyć antyk w kontekście łączącym historię, kolekcjonerstwo i współczesne spojrzenie na sztukę.

Aranżacja wystawy

Nowoczesna aranżacja wystawy autorstwa Bartosza Haducha inspirowana jest zasadami antycznej kompozycji i klasycznej geometrii. Współczesne formy architektoniczne oraz zastosowanie naturalnych materiałów tworzą przestrzeń, w której historia kolekcji spotyka się z nowoczesnym językiem wystawienniczym.

Arcydzieła z kolekcji Lanckorońskich. Opowieść o antyku
8 V – 30 VIII 2026
Zamek Królewski na Wawelu
Zespół kuratorski:
dr Joanna Winiewicz-Wolska, Bartłomiej Makowiecki