Przygotowana przez kuratorkę i historyczkę sztuki Alison M. Gingeras wystawa polemizuje z mitem nieobecności artystek w sztuce. Składająca się z dziewięciu części opowieść wizualna stanowi świadectwo trwałej i dynamicznej działalności twórczej kobiet przez ostatnie 500 lat. Wyłaniający się zbiór blisko 200 prac – zarówno dzieła najnowsze, jak i obrazy artystek rensansowych, barokowych i dziewiętnastowiecznych – to propozycja wielowiekowej wizualnej historii kobiecego „uwłasnowolnienia”.

Ekspozycja podważa przyjęty pogląd, że kobiety-artystki przed XX wiekiem były rzadkimi wyjątkami. Pokazuje, że choć często niedoceniane i działające wbrew różnym zakazom społecznym, kobiety nieustannie realizowały swoją twórczą misję: zdeterminowane wykorzystywały artystyczne działania, by potwierdzić i utrwalić swoją obecność oraz ważkość swoich indywidualnych przeżyć. Celem wystawy, obok prezentacji zróżnicowanej twórczości kobiet, jest pokazanie siły tkwiącej w nowym podejściu do historii sztuki – takim, które domaga się sprawiedliwości, oddania głosu „niewidzialnym” i prowadzi do rewizji tak zwanego kanonu.

Zanim nastał nowoczesny feminizm, była tak zwana kwestia kobieca. „La querelle des femmes” – tym sformułowaniem posługiwały się pisarki takie jak Christine de Pizan (1364–ok. 1430), autorka Księgi o mieście pań (Le Livre de la cité des dames, 1405). De Pizan wyobraziła sobie alegoryczne miasto, które przechowuje i upamiętnia historie ważnych kobiet. Jako jedna z pierwszych spisała argumenty dające odpór przekonaniom, na których zasadzała się systemowa niechęć do kobiet, która stanowiła normę w ówczesnych społeczeństwach europejskich. Podjęcie „kwestii kobiecej” stanowiło więc radykalny gest – pojawienie się nierozpoznanej kategorii wcześniej społeczno-politycznej, a mianowicie kategorii „kobiety”. De Pizan i inne wczesnonowożytne filozofki kobiece wydobyły na światło dzienne związek między płcią a władzą, kładąc podwaliny pod powstanie ruchów, które później nazwano feministycznymi. „Kwestia kobieca” zaczęła oznaczać intelektualną i polityczną kontestację poddaństwa kobiet i stała się okrzykiem bojowym ruchów rewolucjonistek i sufrażystek. Wystawa zapożycza to sformułowanie, określając nim prawie pięćset lat twórczości kobiet.

Niejednoznaczność tytułowej „kwestii” zwraca uwagę na niejednoznaczność kategorii „kobiety”, której przyglądają się rozmaite artystki, a także artyści – zwłaszcza identyfikujący się jako transkobiety, osoby nieutożsamiające się ze skryptami płci albo niebinarne. Wystawa definiuje kobiecość najpojemniej jak to możliwe, udowadniając, że ta wczesnofeministyczna querelle pozostaje wciąż żywa.

Wystawa ukazuje alegoryczne przedstawienia władzy, oporu i przemocy seksualnej; przygląda się kwestii kształcenia artystycznego i dostępu do edukacji; reprezentacjom ciała i erotycznych pragnień kobiet; ikonografii macierzyństwa i wyboru reprodukcyjnego; sprawczości kobiet w okresie wojny; oraz temu, w jaki sposób w momentach wywrotowych zmienia się rola kobiet w społeczeństwie. Kwestia kobieca 1550–2025 gromadzi prace niemal 150 artystek, podzielone na dziewięć działów tematycznych: Niezłomne kobiety, Moc palety, Edukacja i kanon, Jej własna muza, Nadrealna jaźń, mistyczne ja, Artysta nieznany był kobietą, Nie ma takiej bramy, takiego zamka, ani takiego rygla, Zrodzone z kobiety, Kobiety na wojnie.

Wystawa prezentuje przede wszystkim figuratywne prace malarskie i rzeźbiarskie, tak, by najlepiej zachować czytelność ciągłości kobiecego autorstwa. Jej kuratorka, Alison M. Gingeras przyjmuje założenie, że obraz to władza. Skupiamy się więc na narracjach wizualnych, unaoczniających różne formy sprawczości i deklaracji tożsamości. W tej ikonograficznej podróży spotkają się dzieła podejmujące wspólne tematy z różnych epok i dyscyplin, w tym jedne z najwcześniejszych przykładów pracy artystycznej kobiet.

Kwestia kobieca 1550–2025 to więcej niż przegląd historyczny czy bogata mozaika twórczej aktywności kobiet – to wezwanie do opracowania nowych ram historii, widzianej z perspektywy feministycznego kontinuum i oporu. Jak pisze historyczka Mary Garrard, „feminizm istniał zanim wiedziałyśmy, jak go nazwać”. Dzięki wystawie jego rodowód staje się wyraźnie widoczny.

Artystki i artyści: Ayo Akingbade, Sofonisba Anguissola, Maria Anto, Evelyne Axell, Rachel Baes, Macena Barton, Marie Bashkirtseff, Marie-Guilhemine Benoist, Anna Berent, Maja Berezowska, Henryka Bezler Czyżewska, Gina Birch, Marie Tekla Bittnerová, Agata Bogacka, Louise Bourgeois, Sonia Boyce, Olga Boznańska, Dasha Brian & Art Project Revolution, Lisa Brice, Janina Broniewska, Dominika Bujnowska, Miriam Cahn, Seyni Awa Camara, Jordan Casteel, Teofila Certowicz, Ithell Colquhoun, Madame du Coudray, Somaya Critchlow, Felicja Curyło, Wanda Czełkowska, Julie Dash, Kate Diehn-Bitt, Marlene Dumas, Inji Efflatoun, Tracey Emin, Barbara Falender, Leonor Fini, Lavinia Fontana, Chiara Fumai, Katarzyna Gawłowa, Willem Geets, Artemisia Gentileschi, vanessa german, Françoise Gilot, Alla Gorska, Katarzyna Górna, Jane Graverol, Aneta Grzeszykowska, Guerrilla Girls, Anna Güntner, Barbara Hammer, Clarity Haynes, Zuzanna Hertzberg, Anna Hillermann, Lubaina Himid, Hannah Höch, Karolina Jabłońska, Maria Jarema, Claudette Johnson, Frida Kahlo, Angelika Kauffman, Dana Kavelina, Mary Kelly, Lesia Khomenko, Kinder Album, Stefania Konopka, Maria Korsak, Malga Kubiak, Ewa Kuryluk, Lotte Laserstein, Maria Lassnig, Kateryna Lysovenko, Tamara Łempicka, Dorothea Maetzel-Johannsen, Genowefa Magiera, Justyna Matysiak, Dindga McCannon, Łucja Mickiewicz, Paula Modersohn-Becker, Magdalena Moskwa, Maina-Miriam Munsky, Mela Muter, Małgorzata Mycek, Everlyn Nicodemus, Maria Nicz-Borowiakowa, Maria Nostitz-Wasilkowska, Halina Ołomucka, Paulina Ołowska, Henry Nelson O’Neil, Yoko Ono, Catherine Opie, Frida Orupabo, Hanna Orzechowska, Celia Paul, Maria Pinińska-Bereś, Leokadia Płonkowa, Marharyta Polovinko, Aniela Poraj-Biernacka, Puppies Puppies (Jade Guanaro Kuriki-Olivo), Vlada Ralko, Anita Rée, Faith Ringgold, Erna Rosenstein, Hannah Ryggen, Anna Sacha, Niki de Saint Phalle, Gela Seksztajn, Joan Semmel, Irena Serda-Zbigniewiczowa, Sana Shahmuradova Tanska, Cindy Sherman, Agata Siemaszko, Monica Sjöö, Linder Sterling, Ceija Stojka, Iiu Susiraja, Eva Švankmajerová, Karina Synytsia, Wanda Ślędzińska, Betty Tompkins, Charley Toorop, Teresa Tyszkiewicz, Andra Ursuța, Mayken Verhulst, Marie-Nicole Vestier-Dumont, Élisabeth Vigée-Lebrun, Ambera Wellmann, Yvonne Wells, Magdalena Więcek, Bronisława Wilimowska, Maria Wnęk, Francesca Woodman, Maria Tarnawska-Wójtowicz, Tetiana Yablonska, Arisa Yoshioka, Lisa Yuskavage, Elisabetta Zangrandi, Fahrelnissa Zeid, Teresa Żarnower, anonimowe artystki i artyści.

Więcej informacji >>

Kwestia kobieca
1550–2025

21 listopada 2025 r. – 3 maja 2026 r.
Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie
Kuratorka: Alison M. Gingeras
Współpraca: Ewa Klekot, Beata Purc