„Obywatelka Cepelia” to pierwsza w Polsce, krytyczna, przekrojowa wystawa poświęcona jednej z najbardziej wpływowych, a jednocześnie najmniej rozumianych instytucji wytwarzającej i dystrybuującej przedmioty artystyczne i dzieła sztuki. Cepelia (Centrala Przemysłu Ludowego i Artystycznego) przez cztery dekady kształtowała codzienną estetykę Polaków wpływając na wygląd ich mieszkań, stroju, pamiątek, a nawet na zbiorowe wyobrażenia o ludowości i tradycji. Miała istotne znaczenie dla budowania wizerunku kraju zagranicą. Wystawa prezentuje ten fenomen w szerokiej perspektywie, łącząc konteksty społeczne, projektowe wizualne i ideologiczne.

Ekspozycja odsłania pełne spektrum funkcjonowania Cepelii – od projektowania i produkcji, przez badania i eksperyment, po system sprzedaży i wystawiennictwa. W jej przestrzeniach zobaczymy zarówno wyroby nowoczesne jak i tzw. ludowe i retro oraz modę, biżuterię, pamiątkarstwo, plakaty i wydawnictwa. Wystawa prezentuje także przykłady współpracy z Cepelią najwybitniejszych twórców epoki i to w zakresie różnych dziedzin: tkanina (Jolanta Owidzka, Wojciech Sadley), ceramika(Heleną i Lechem Grześkiewiczami i in.). Zwiedzający zobaczą więc unikaty, krótkoseryjne wyroby wybitnych projektantów oraz masową produkcję codziennego użytku, w tym również przykłady słynnego „cepeliowskiego kiczu”. Większość z udostępnionych zwiedzającym obiektów nigdy wcześniej nie była pokazywana, pochodzą z prywatnych zbiorów lub zostały wydobyte z magazynów różnych muzeów.

Wystawa wpisuje się w najnowsze badania nad kulturą materialną PRL i pozwala zrozumieć, dlaczego Cepelia – instytucja o ogromnym wpływie społecznym i kulturotwórczym, do dziś budzi sprzeczne emocje również wśród muzealników i specjalistów. To opowieść o ideach, ambicjach, estetykach i napięciach, które ukształtowały polskie wnętrza drugiej połowy XX wieku i pozostawiły wyraźny ślad w zbiorowej pamięci.

„Obywatelka Cepelia” zaprasza do refleksji nad tym, jak powstawały przedmioty codziennego użytku w PRL, jaką rolę pełniła estetyka w państwowym systemie kultury oraz w jaki sposób dziedzictwo Cepelii powraca dziś w modzie, działalności projektowej i zbiorowej nostalgii. To opowieść o instytucji, która pozostaje jednym z najważniejszych symboli polskiej kultury materialnej XX wieku.

Obywatelka Cepelia

8 października 2026 r. – 21 lutego 2027 r.
Muzeum Narodowe w Krakowie
Zespół kuratorski: prof. UAM dr hab.Piotr Korduba, dr Anna Wiszniewska