BEGIN:VCALENDAR
VERSION:2.0
PRODID:-//Niezła sztuka - newsy - ECPv5.16.1//NONSGML v1.0//EN
CALSCALE:GREGORIAN
METHOD:PUBLISH
X-WR-CALNAME:Niezła sztuka - newsy
X-ORIGINAL-URL:https://news.niezlasztuka.net
X-WR-CALDESC:Wydarzenia dla Niezła sztuka - newsy
BEGIN:VTIMEZONE
TZID:Europe/Warsaw
BEGIN:DAYLIGHT
TZOFFSETFROM:+0100
TZOFFSETTO:+0200
TZNAME:CEST
DTSTART:20210328T010000
END:DAYLIGHT
BEGIN:STANDARD
TZOFFSETFROM:+0200
TZOFFSETTO:+0100
TZNAME:CET
DTSTART:20211031T010000
END:STANDARD
BEGIN:DAYLIGHT
TZOFFSETFROM:+0100
TZOFFSETTO:+0200
TZNAME:CEST
DTSTART:20220327T010000
END:DAYLIGHT
BEGIN:STANDARD
TZOFFSETFROM:+0200
TZOFFSETTO:+0100
TZNAME:CET
DTSTART:20221030T010000
END:STANDARD
END:VTIMEZONE
BEGIN:VEVENT
DTSTART;VALUE=DATE:20210515
DTEND;VALUE=DATE:20220504
DTSTAMP:20260415T001012
CREATED:20210524T123203Z
LAST-MODIFIED:20220331T103032Z
UID:15703-1621036800-1651622399@news.niezlasztuka.net
SUMMARY:„Złote jabłka mi się śnią…”. Śmierć dziecka w sztuce i kulturze
DESCRIPTION:Złote jabłka mi się śnią…”. Śmierć dziecka w sztuce i kulturze\nSzpital św. Ducha\n (Dział Historii Medycyny Muzeum Mikołaja Kopernika)\n we Fromborku \nmaj 2021 – marzec 2022\nWystawa przedłużona do 3 maja 2022! \nKurator wystawy:\n Jowita Jagla \nWięcej informacji » \n\nChorągiew nagrobna Botho Ernsta Eulenburga (ur. 1661 – zm. 1664); malarz z Prus Książęcych | 1664\, Muzeum im. Wojciecha Kętrzyńskiego\, Kętrzyn. Pierwotnie (do 1945 roku) kościół ewangelicki w Galinach\, fot. Andrzej Skowroński\, Toruń\nŚmierć dziecka to zdarzenie tak wszechpotężne\, tak niezrozumiałe\, iż zdaje się nie do uchwycenia w kształt\, słowo czy obraz. Okazuje się jednak\, iż przez setki lat człowiek\, stając twarzą w twarz z doświadczeniem dziecięcego umierania\, potrzebował „to” zdawałoby się niewyobrażalne doświadczenie wyrazić formą i treścią\, portretem i poezją\, gestami i rytuałami. Podejmując temat niniejszej ekspozycji mieliśmy świadomość jej wyjątkowości\, wymuszającej stworzenie wystawy szczególnie wrażliwej\, ale także ważnej\, bo utkanej z najsubtelniejszych uczuć\, sięgających tylko pozornie do zdarzeń dawno minionych. \nTytuł ekspozycji „Złote jabłka mi się śnią…”. Śmierć dziecka w sztuce i kulturze wykorzystuje cytat z „Trenu I” Samuela Twardowskiego\, który napisał go po śmierci córki Marianny (zmarłej przed 1634 r.). Przywołany w wierszu motyw złotych jabłek odnosi się do rajskiej szczęśliwości – nieosiągalnej dla poety wobec straty dziecka\, a więc dotyczy perspektywy rodzica. Jednak wątek jabłoni czy jabłek (metaforycznych bądź naturalnych) stanowił popularną\, powtarzaną\, przywoływaną frazę/symbol/odniesienie literackie\, rytualne\, artystyczne łączone w wielu regionach Europy z samym nieżyjącym dzieckiem. W wierzeniach ludowych jagody i jabłka pojmowano jako pokarm\, którym Matka Boska karmi w Raju nieżyjące dzieci\, dlatego w niektórych regionach Polski kobiety\, które straciły dziecko miały zakaz spożywania jagód do święta Matki Boskiej Jagodnej (2 VII) i zakaz jedzenia jabłek do święta Matki Boskiej Zielnej (15 VIII)\, z uwagi na fakt\, iż mogłoby zabraknąć owoców do karmienia zmarłego dziecka. Złote jabłka stanowiły niekiedy element wyposażenia pochowków dziecięcych\, np. na terenie Badenii czy na Mazurach w Dąbrównie (dzieci miały się owymi jabłkami bawić w Raju). Tym samym jabłko – obok takich pojęć jak kwiat czy gałązka – stanowiło jeden z najważniejszych symboli kojarzonych z dziecięcą śmiercią\, dlatego uczyniliśmy je obecnym nie tylko w tytule wystawy\, ale także w scenografii. \nEkspozycję tworzą trzy przestrzenie tematyczne: Święci Patroni\, Zmarłe dziecko w sztuce i Rytuały pogrzebowe. \nW pierwszej części zaprezentowano niebiańskich orędowników\, którzy w pobożności ludowej zyskali wielką popularność jako patroni wspomagający w dziecięcych chorobach i posiadający dar opieki nad kobietami ciężarnymi. Portretową galerię owych świętych reprezentują obrazy i rzeźby wypożyczone m.in. z kościołów w Gidlach\, Henrykowie\, Płoskini\, Wozławkach czy Radziejewie. W grupie tej ogromną rolę spełniali św. Walenty – wybitnie popularny patron od epilepsji (w tym epilepsji dziecięcej) oraz św. Wincenty Ferreriusz i św. Antoni Padewski – wskrzeszający i leczący cudownie wiele dziecięcych schorzeń. Ważną rolę odgrywał również Anioł Stróż – opiekun dziecka w jego drodze życia – wędrówce duchowej przez złowrogi niebezpieczny świat i pokusy grzechów. \n\n„Bóg zesłał nam śmierć dziecka po to\, abyśmy dowiedzieli się\, czym jest śmierć.” – Pierre Chaunu \n\nZ kolei mroczną i pełną strachu przestrzeń kobiecego rodzicielstwa (upragnione zajście w ciążę; niebezpieczeństwa trudnych\, powikłanych porodów; widmo komplikacji zdrowotnych niemowlaka czy śmierć po połogu) miały w swojej opiece św. Anna i św. Małgorzata. \nCzęść drugą wystawy wypełniają zabytki prezentujące wieloraki sposób portretowania zmarłego dziecka. Najważniejszy obiekt stanowi tu jedyna ocalała w Europie dziecięca chorągiew nagrobna Botho Ernsta zu Eulenburg (1664 r.) pierwotnie z kościoła ewangelickiego w Galinach (obecnie w Muzeum im. W. Kętrzyńskiego w Kętrzynie). Ów niezwykłej urody portret trzyletniego chłopca trzymającego gałązkę rozmarynu wyraża niezwykle silną potrzebę zachowania przez rodziców nie tylko ikonograficznej formuły epitafijnej\, ale zatrzymania w pamięci „ożywionego obrazu” utraconego syna. \nW tej części ekspozycji zaprezentowano również XVII-wieczny obraz wotywny z Sanktuarium św. Anny w Smardzewicach odnoszący się do pomoru epidemicznego na tle historycznej i społecznej panoramy dziejów pewnej mieszczańskiej rodziny z Piotrkowa\, która straciła w czasie zarazy córkę. \nObraz wotywny mieszczańskiej rodziny z Piotrkowa| 1662\, Sanktuarium św. Anny\, Smardzewice\, fot. Bożena i Lech Okońscy\nWotum to rejestrując dramat konkretnych osób ujawnia jednocześnie szerszy kontekst\, przedstawia ludzi uwikłanych w wielowiekowy lęk przed chorobami i zarazami\, przychodzącymi z obszaru nieznanego\, niezbadanego – obszaru tajemnicy… Niniejszą przestrzeń ekspozycyjną „wypełniają” również nowożytne epitafia. XVI-wieczne epitafium z kościoła w Łabędniku ukazuje zmarłego młodzieńca z rodziny Konnacher w popularnej konwencji posługującej się symbolem śmierci: miniaturowym krzyżykiem umieszczonym w jego złożonych do modlitwy dłoniach. Inną formułę obrazową wykorzystuje XVII-wieczne epitafium z Muzeum Zachodnio-Kaszubskiego w Bytowie\, na którym zamiast konkretnych portretów dzieci widnieje delikatny kwiat koniczyny z trzema pąkami\, symbolicznie wyobrażającymi umarłych synów małżeństwa Thunyami: Jakuba Stefana\, Gotfryda i Dawida Krystiana. O śmierci dziecka „opowiadano” także w sposób pozornie błahy\, lekki\, ironiczny\, co udowadnia XVIII-wieczna rycina Cornelisa-Henricusa van Meurs ze zbiorów prywatnych w Warszawie\, przedstawiająca chłopca i dziewczynkę puszczających bańki mydlane (symbolizujące kruchość życia). Radosne dzieci przez sam fakt nieświadomej zabawy\, która złowieszczo podszeptuje o nicości chwili szczęśliwej i ułudzie niewzruszonego trwania „tego co dobre” poruszają widza niewyobrażalnie mocno. Delikatne\, subtelne bańki mydlane wraz z ulotnym dymem i szybko więdnącymi kwiatami – kolejnymi symbolami przemijania – stanowią również portretowy atrybut dziecka na wybitnym epitafium Ernesta Reicharta von der Olsnitz (1657 r.) z konkatedry św. Jana Ewangelisty w Kwidzynie. \nNa wystawie zabrakło przykładów dziecięcej sztuki sepulkralnej\, jednak nawiązano do niej przez wyobrażenia „putta z czaszką” (z kościoła w Kwiecewie i zbiorów Muzeum Mikołaja Kopernika we Fromborku). Ikonograficzny motyw łączący leżące/śpiące putto z czaszką stał się jednym z najbardziej popularnych tematów w polskiej renesansowej i manierystycznej dziecięcej rzeźbie nagrobnej. Czaszka przemienia się tu w porażającą\, choć pozornie obłaskawioną zabawkę\, niekiedy pełni funkcję poduszki czy podpórki\, na której spoczywa pulchne niemowlęce ciało. \nCzęść trzecia ekspozycji wprowadza widza w rytuały pogrzebowe\, charakterystyczne dla pochówków dziecięcych – rytuały stanowiące akt ostatecznego rozstania i pożegnania\, mającego miejsce w kościele\, kaplicy czy na cmentarzu. \nGesty te – treściowo i wizualnie – były niezwykle pojemne: mogły stanowić substytut wesela\, ochraniały rodzinę przed ewentualnym wampiryzmem\, niekiedy zapewniały dziecku ciągłość opieki matki czy umożliwiały niefrasobliwą zabawę w zaświatach. Główną oś tej części wystawy stanowi trumna z XVII-wiecznym portretem trumiennym dziewczynki o inicjałach EMP z Muzeum Archidiecezji Gnieźnieńskiej\, stojąca na XVIII-wiecznych podstawach w formie lwów z Sanktuarium św. Antoniego Padewskiego w Ratowie. \nPortret trumienny dziewczynki o inicjałach EMP | II poł. XVII w.\, Muzeum Archidiecezji Gnieźnieńskiej\, fot. Bożena i Lech Okońscy\nÓw stylizowany katafalk\, nawiązujący do sarmackich formuł pogrzebowej celebry uzupełniają dwie dodatkowe\, zabytkowe trumienki z Instytutu Archeologii UMK w Toruniu i Muzeum – Kaszubskiego Parku Etnograficznego we Wdzydzach Kiszewskich. Odrębną grupę obiektów stanowią zabytki wydobyte podczas badań archeologicznych (monety\, elementy biżuterii\, buteleczka z tajemniczą zawartością\, fragmenty wianków grobowych\, itp.) pochodzące z Muzeum Kultury Ludowej w Węgorzewie i Instytutu Archeologii UMK w Toruniu. \nNiespodziewaną „dekoracyjność” rytuałów pogrzebowych ilustrują z kolei nowożytne konsole na „korony śmierci” z Muzeum Pomorza Środkowego w Słupsku\, stanowiące element uzupełniający dla popularnego zwyczaju chowania osób niezamężnych w wiankach i koronach. Koncept specyfiki dziecięcych pochówków wyobrażają również kopie niezwykle barwnych dziecięcych strojów grobowych\, jak i autentyczne części ubiorów pozyskane w trakcie badań archeologicznych\, z dominującą obecnością mocno wzruszających dziecięcych czepków. \nEkspozycję uzupełniają pełne ekspresji fotogramy archiwalnych zdjęć (ze zbiorów Muzeum Kultury Ludowej w Węgorzewie i Muzeum w Przeworsku Zespołu Pałacowo-Parkowego) przedstawiające zmarłego niemowlaka i czuwanie rodziny przy nieżywej dziewczynce. Czarno-białe fotografie pełnią rolę osobistego zapisu chwili szczególnej\, chwili dramatu rodziców – zawieszonych między stanem zwątpienia\, a otchłanią ciemności; jednocześnie zaś stają się dzisiaj arcyważnym dokumentem\, rejestrującym ludowe zwyczaje pogrzebowe\, m.in. sposób ubioru nieżyjącego dziecka czy wiarę w moc apotropaiczną niektórych roślin\, ziół i kwiatów. Niniejsza przestrzeń tematyczna kończy wystawę\, choć optycznie poszerza ją i zamyka XIX-wieczna figura Anioła Cmentarnego ze zbiorów Muzeum Mikołaja Kopernika we Fromborku\, eksponowana w szpitalnej kaplicy św. Anny\, przy której umieszczono skromną\, choć wielce wymowną dziecięcą trumienkę egzekwialną z kościoła w Henrykowie. \nPrzygotowując niniejszą wystawę chcieliśmy\, by nade wszystko nie stała się ona ekspozycją „cmentarną” czy też jednoznacznie „żałobną”. Uczucie straty\, które niewątpliwie wypełnia ją dominująco zostało zderzone\, czy też ubrane w tonację złotej barwy\, która ma sprawić wrażenie przebywania w Raju\, w Królestwie Niebieskim\, a więc w miejscu\, w którym po śmierci miały przebywać dusze dzieci ochrzczonych. Mamy nadzieję\, iż proponowana wystawa poruszy i wzruszy widzów\, uświadamiając\, iż tak niewiele trzeba by docenić życie… \nJowita Jagla/Muzeum Mikołaja Kopernika we Fromborku \n\nScenariusz wystawy:\nJowita Jagla \nKurator wystawy:\nJowita Jagla \nKwerendy:\nJowita Jagla\, Mirosław Jonakowski\, Weronika Wojnowska\, Jagoda Semków \nRealizacja wystawy:\nJowita Jagla\, Mirosław Jonakowski\, Weronika Wojnowska\, Jagoda Semków \nRealizacja techniczna wystawy:\nAndrzej Długołęcki\, Dariusz Grzesiak\, Marcin Zabłocki\, Paweł Chorostian
URL:https://news.niezlasztuka.net/event/zlote-jablka-mi-sie-snia-smierc-dziecka-w-sztuce-i-kulturze/
LOCATION:Muzeum Mikołaja Kopernika we Fromborku\, Katedralna 8\, Frombork\, 14-530\, Polska
ATTACH;FMTTYPE=image/jpeg:https://news.niezlasztuka.net/wp-content/uploads/2021/05/dzieci-muzeum-frombork-1.jpg
GEO:54.3567949;19.6830836
X-APPLE-STRUCTURED-LOCATION;VALUE=URI;X-ADDRESS=Muzeum Mikołaja Kopernika we Fromborku Katedralna 8 Frombork 14-530 Polska;X-APPLE-RADIUS=500;X-TITLE=Katedralna 8:geo:19.6830836,54.3567949
END:VEVENT
END:VCALENDAR