Płocka Galeria Sztuki zaprasza wyjątkowo w czwartek – 26 lutego o godzinie 18.00 – na wernisaż wystawy „Eryk Lipiński – plakaty z humorem”, która stanowi nie tylko przypomnienie dorobku jednego z najważniejszych twórców polskiej szkoły plakatu, współzałożyciela Międzynarodowego Biennale Plakatu, lecz także wyjątkową okazję do spotkania z błyskotliwym poczuciem humoru Eryka Lipińskiego.

Na wystawie zostanie zaprezentowanych ponad 100 różnorodnych plakatów: filmowych, teatralnych, okolicznościowych i politycznych, powstałych od końca lat 30. do lat 70. XX wieku. Wśród prezentowanych na ekspozycji dzieł znajdą się także projekty plakatów z archiwum rodziny artysty oraz autorskie wypowiedzi Eryka Lipińskiego, dotyczące jego pracy w dziedzinie grafiki użytkowej. Dla jednych zwiedzających będzie to powrót do dobrze znanej twórczości, dla innych – pierwsze spotkanie z artystą, który z niezwykłą wrażliwością i ironią potrafił komentować otaczającą go rzeczywistość.

Eryk Lipiński był artystą multidyscyplinarnym, o czym przypominają projektowane przez niego ilustracje, okładki, reklamy, scenografie teatralne i filmowe, a przede wszystkim plakaty. Pierwszy plakat, doceniony i nagrodzony przez jury konkursu, wykonał, mając zaledwie 9 lat. Ponownie zainteresował się tą dziedziną w 1934 roku, będąc studentem warszawskiej Akademii Sztuk Pięknych. Prawdziwy rozkwit jego działalności, jako plakacisty, przypadł natomiast na lata powojenne, kiedy to, wraz z Henrykiem Tomaszewskim, podjął współpracę z przedsiębiorstwem państwowym Film Polski, dla którego tworzył plakaty będące kompozycją graficzną, inspirowaną treścią filmu. Propozycja obu grafików stała się przełomem w projektowaniu plakatów filmowych w Polsce oraz przyczyniła się do zmiany podejścia artystów do tej formy twórczości, która do tej pory uważana była za tak zwaną „produkcję drugiej kategorii”. Szczyt rozwoju działalności Lipińskiego w dziedzinie plakatu przypadł na druga połowę lat 50. i lata 60. XX wieku. Był to dla polskiej grafiki użytkowej czas potężnego rozwoju i otwarcia na nowe zjawiska w sztuce. Do Polski docierały wtedy, głównie za sprawą malarstwa, różnorodne nurty i tendencje artystyczne. Niektórzy artyści, w tym Lipiński, mieli możliwość obserwowania tych przemian w sztuce zachodniej na żywo, w momencie zagranicznych wyjazdów przy okazji wystaw i konkursów. Rozwiązania stosowane przez malarzy bardzo szybko dostrzeżone zostały przez grafików i znalazły wyraz w projektach plakatów, ilustracji i okładek. O tym, że graficy przemawiali językiem sztuki XX wieku, świadczą chociażby pojawiające się w plakatach Lipińskiego nawiązania do doświadczeń kubistów, różnorodnych nurtów sztuki abstrakcyjnej, nowej figuracji, surrealizmu, realizmu, malarstwa materii, sztuki op-art i pop-art, a także rodzimego folkloru.

Zapoznając się z realizacjami Eryka Lipińskiego bez trudu można wskazać kilka cech charakterystycznych dla jego plakatów. Jedną z nich – choć wcale nie najbardziej indywidualną – jest to, że jego projekty są bardziej graficzne niż malarskie. Dla artysty bowiem podstawę kompozycji stanowił zazwyczaj precyzyjny i syntetyczny rysunek, sprowadzający skomplikowane kształty do najprostszych, wypełniony jednolitą plamą koloru. Był to najczęściej – i tutaj ujawnia się najbardziej swoista cecha jego projektów – rysunek przepełniony sporą dawką humoru, a niekiedy także i satyrycznej refleksji, przez co jego plakaty wytwarzały specyficzną atmosferę, rozpoznawalną na pierwszy rzut oka. Ta specyfika nastroju, emanującego z realizacji Lipińskiego, wynikała z silnego przywiązania artysty do satyryczno- humorystycznego rysunku prasowego, co w wielu jego plakatach przejawiało się w stosowaniu strategii wizualnych charakterystycznych dla karykatury.

Eryk Lipiński (1908–1991) – karykaturzysta, grafik, plakacista, ilustrator, scenograf, satyryk, felietonista, autor książek i tekstów kabaretowych, kolekcjoner, komisarz licznych wystaw plakatu i rysunku satyrycznego, twórca i pierwszy dyrektor Muzeum Karykatury. Urodził się 12 lipca 1908 roku w Krakowie jako syn artysty malarza Teodora Lipińskiego i Jadwigi z Czartoryskich. W latach 1934–1939 studiował w Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie u prof. Tadeusza Pruszkowskiego, prof. Edmunda Bartłomiejczyka, prof. Bonawentury Lenarta i prof. Władysława Daszewskiego. Jako rysownik debiutował w 1928 roku w tygodniku „Pobudka”. W 1934 roku zaprojektował swoją pierwszą okładkę dla wydawnictwa M. Arcta, a także debiutował jako autor plakatów. W tym czasie współpracował z Wydawnictwem F. Hoesicka, Wydawnictwem Mrówka i Instytutem Wydawniczym Renaissance. Pod koniec 1935 roku ze Zbigniewem Mitznerem założył tygodnik satyryczny „Szpilki”. W drugiej połowie lat 30. projektował reklamy, m.in. dla firm: Pluton i Bracia Jabłkowscy, a także stoiska i pawilony wystawowe, m.in.: dla wydawnictwa Robotnik na Targi w Poznaniu (1937). W latach 1945-1946 pełnił funkcję kierownika artystycznego wydawnictwa „Czytelnik”. W 1946 roku został redaktorem reaktywowanego rok wcześniej tygodnika „Szpilki”.

W latach 1956-1958 był kierownikiem artystycznym miesięcznika „Polska” i tygodnika „Zwierciadło”. W 1945 roku rozpoczął stałą współpracę z Filmem Polskim, następnie z Centralą Wynajmu Filmów, dla których projektował plakaty filmowe. Zaprojektował także wiele plakatów teatralnych, okolicznościowych i politycznych. W 1966 roku był jednym z inicjatorów i komisarzem I Międzynarodowego Biennale Plakatu w Warszawie. Jako rysownik, ilustrator i grafik współpracował z czasopismami: „Szpilki”, „Mucha”, „Przekrój”, „Karuzela”, „Literatura”, „Kurier Polski”, „Polityka”, „Przegląd Kulturalny”, „Polska”, „Panorama”, „Stolica”, „Świat”, „Świerszczyk”, „Płomyk”, „Trybuna Ludu”, „Express Wieczorny”, „Zwierciadło”; oraz wydawnictwami: Czytelnik, Iskry, Wydawnictwo Poznańskie, Wydawnictwo Literackie, Wydawnictwo Lubelskie, Krajowa Agencja Wydawnicza, Instytut Wydawniczy PAX, Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, Wydawnictwo Artystyczno-Graficzne, RSW Prasa-Książka-Ruch. Zajmował się także scenografią, którą projektował dla Teatru Satyryków (1952), Teatru Ateneum (1958), Teatru Syrena (1957-1964). W latach 1965–1975 współpracował z Kabaretem Dudek, pisząc teksty, projektując scenografię, plakaty, ulotki i programy. W 1978 roku założył Muzeum Karykatury i został jego kustoszem, a następnie dyrektorem. Prywatnie – mąż rysowniczki i ilustratorki Anny Gosławskiej-Lipińskiej (Ha-Ga) i później Marii Lipińskiej z domu Borowicz. Ojciec Zuzanny Lipińskiej – rysowniczki, graficzki i projektantki, absolwentki ASP w Warszawie i Tomasza Lipińskiego – muzyka i kompozytora. Zmarł 27 września 1991 w Warszawie.

Eryk Lipiński – plakaty z humorem

Wernisaż: 26 lutego 2026 r., godz.18:00
Płocka Galeria Sztuki
Kuratorzy: Piotr Kułak i Zuzanna Lipińska