Jak fotografia może opowiadać o życiu? Jedna z najwybitniejszych polskich fotografek Zofia Rydet zrobiła to przez surrealistyczne fotomontaże i zaskakujące wizualne metafory. Od 9 czerwca można oglądać jej unikatowy cykl „Świat uczuć i wyobraźni” w Zielonej Bramie, oddziale Muzeum Narodowego w Gdańsku.

Zofia Rydet przez ponad pięć dekad tworzyła rozbudowane cykle fotograficzne, poszukując nowych form wyrazu i konstruując własny wizualny język. Współcześnie uważana jest za jedną z najważniejszych polskich fotografek XX wieku. W centrum uwagi niezmiennie stawiała człowieka, jego los, zmagania i przemiany, którym poświęcała kolejne projekty fotograficzne.

Cykl „Świat uczuć i wyobraźni”, na który składa się blisko sto fotografii ułożonych w siedemnaście serii: „Pejzaże”, „Narodziny”, „Macierzyństwo”, „Oczekiwania”, „Odejścia”, „Za ścianą życia”, „Zakochani”, „Sentymentalna ballada”, „Zagłada”, „Manekiny”, „Fantomy”, „Tęsknota”, „Samotność”, „Zagrożenie”, „Obsesje”, „Przemiany”, „Nadzieja”, powstawał w latach 1968–1975 i stanowi zwieńczenie okresu, kiedy artystka eksplorowała techniki fotomontażu i estetykę surrealistyczną.

– Sugestywne prace przywołują zarówno doświadczenia minionej wojny, jak i obawę przed nowym globalnym kataklizmem, a więc tematy niepokojąco aktualne. Są jednocześnie symbolicznym ujęciem ludzkich przeżyć, miłości w jej różnych wymiarach, kobiecej siły i wartości międzyludzkich więzi. Warto też zwrócić uwagę na zauważalny w nich aspekt duchowości, który odradza się we współczesnej kulturze i sztuce – opowiada o wystawie jej kurator Karol Hordziej.

Zofia Rydet, Świat uczuć i wyobraźni, seria Za ścianą życia, ©Fundacja im. Zofii Rydet

Zofia Rydet, Świat uczuć i wyobraźni, seria Przemiany, ©Fundacja im. Zofii Rydet

Pierwotnie Zofia Rydet prezentowała ten cykl w formie diaporamy, czyli pokazu slajdów ze ścieżką dźwiękową. W 1979 roku opublikowała „Świat uczuć i wyobraźni” w formie książki, a pierwsze większe wystawy odbyły się dopiero w latach 1985 i 1986.

Dziś cykl uważany jest za ikoniczne dzieło polskiej fotografii. Choć formalnie fotomontaż i inspiracje surrealistyczne przywołują na myśl wielu twórców z okresu dwudziestolecia międzywojennego, a także późniejszych, to jednak prezentowane prace Rydet stanowią w dużym stopniu dzieło osobne. Jego unikalność polega m.in. na wykorzystaniu wyłącznie własnych fotografii jako materii, z której powstały fotomontaże, nowatorskim nawiązaniu do estetyki zaczerpniętej z minionych dekad, a także rozbudowanej kompozycji, na którą składa się siedemnaście powiązanych ze sobą rozdziałów tworzących złożoną i przemyślaną opowieść.

– Zofia Rydet wraca do Zielonej Bramy po 11 latach. W 2015 roku prezentowaliśmy tutaj jej najsłynniejszy i najdłużej trwający projekt „Zapis socjologiczny”, w ramach którego dokumentowała życie ludzi w ich własnych mieszkaniach – na wsiach i w miastach. „Świat uczuć i wyobraźni” jest bardziej osobistym, autorefleksyjnym projektem – komentuje kuratorka Małgorzata Ruszkowska-Macur, koordynatorka wystawy ze strony Muzeum Narodowego w Gdańsku.

Wystawa „Zofia Rydet. Świat uczuć i wyobraźni” powstała i po raz pierwszy została zaprezentowana w Muzeum Fotografii w Krakowie (7.12.2024-4.05.2025). Uzupełniają ją materiały warsztatowe i archiwalne oraz prace wchodzące w skład innych cykli, w tym niepublikowane wcześniej zdjęcia i fotomontaże. Wszystkie fotografie pokazane na wystawie pochodzą z kolekcji Fundacji im. Zofii Rydet w Krakowie.

Zofia Rydet.
Świat uczuć i wyobraźni

9 czerwca – 27 września 2026
Muzeum Narodowe w Gdańsku | Oddział Zielona Brama
Kurator: Karol Hordziej