Czy, kiedy świat wokół nas się rozpada, przestajemy marzyć o innym? Od 9 maja w Zielonej Bramie, oddziale Muzeum Narodowego w Gdańsku, można zobaczyć wystawę duetu Cooper & Gorfer, znanego z przełomowego podejścia do portretu i łączącego fotografię z malarstwem, tkaniną, kolażem i wideo. „Utopia” oddaje głos kobietom z doświadczeniem migracji.

Pracujący w Szwecji artystyczny duet Cooper & Gorfer tworzą Amerykanka Sarah Cooper i Austriaczka Nina Gorfer. Ich twórczość to wielowarstwowa opowieść o tożsamości, pamięci i ludzkim doświadczeniu. Prace Cooper & Gorfer były prezentowane w takich instytucjach jak Fotografiska (Sztokholm, Nowy Jork), Hasselblad Center w Göteborgu oraz New Orleans Museum of Art (NOMA).

Punktem wyjścia „Utopii” są historie jedenastu młodych kobiet. Bohaterki pochodzą z Nigerii, Kenii, Somalii, Erytrei, Syrii, Libanu, Afganistanu, Iraku (Kurdystanu) i Iranu. Część z nich przybyła do Szwecji podczas fali migracyjnej w latach 2015–2016, inne urodziły się tam w rodzinach migrantów.

Dla Cooper & Gorfer osobiste wspomnienia i historie bohaterek wystawy stają się ważną częścią twórczości, choć powstałe fotografie i realizacje wideo nie mają charakteru dokumentalnego. Młode kobiety przedstawione są w monumentalnych kompozycjach, przywodzących na myśl ikonografię historyczną i mitologiczną. Towarzyszą im przedmioty o osobistym znaczeniu jak pierścionek, naszyjnik, książka czy szal babci.

Tytułowa utopia zostaje tu przemyślana na nowo i nie oznacza już wizji idealnego społeczeństwa. Wywodząc się z greckiego ou-topos, czyli „nie-miejsca”, nie odnosi się do krainy, która nie istnieje, lecz do sposobu myślenia, w którym rzeczywistość nie jest dana raz na zawsze. Utopia jest przestrzenią wewnętrzną i obszarem wyobraźni, gdzie utrwalone schematy mogą zostać zakwestionowane. Nie odległym celem, lecz codzienną praktyką patrzenia, która pozwala wychodzić poza to, co uznajemy za oczywiste.

– Dla mnie utopia nie jest idealnym miejscem, lecz niezbędnym aktem wyobraźni. Prace odzwierciedlają napięcie, do którego wciąż powracam: między rzeczywistością a wewnętrzną wizją, gdzie utopia nie jest ucieczką, lecz cichym trwaniem przy innej trajektorii – przypomnieniem, że nie tylko potrafimy wyobrażać sobie świat, ale także go kształtować – tłumaczy Nina Gorfer.

Cooper & Gorfer. Utopia

9 maja- 31 października 2026
Muzeum Narodowe w Gdańsku | Oddział Zielona Brama
Kuratorzy: Gabriela Brdej, Waldemar Elwart