Od soboty, 5 września 2026 roku w Centrum Kultury ZAMEK w Poznaniu będzie można obejrzeć nową wystawę czasową „Świat jak zielnik. Natura w sztuce od XVII do XXI wieku”. To podróż przez cztery stulecia sztuki, a także wielkie pytanie o przyszłość natury. Dzieła dawnych mistrzów spotkają się ze sztuką najnowszą, a malarstwo europejskie z fenomenem japońskiego kachō-ga. Wyjątkową częścią ekspozycji będą klasyczne zielniki i ilustracje botaniczne sprzed wieków. Całość będzie dostępna do 6 grudnia 2026 roku.

Jedyna taka wystawa

„Świat jak zielnik. Natura w sztuce od XVII do XXI wieku” to opowieść o kwiatach, ptakach, krajobrazach i nie-ludzkich mieszkańcach świata, których obecność od wieków wpływa na kulturę. Kuratorka wystawy, Anna Król, wraz ze współpracującą przy projekcie Kają Muchą zapraszają publiczność w podróż przez światy malarstwa, grafiki, rzeźby, kolażu i instalacji.

Wystawa „Świat jak zielnik. Natura w sztuce od XVII do XXI wieku” będzie wyjątkowym wydarzeniem również ze względu na skalę i charakter prezentowanych prac. Część dzieł zostanie pokazana po raz pierwszy w Poznaniu, a inne prace po raz pierwszy w Polsce. Zbiory pochodzą z wielu polskich muzeów oraz rzadko prezentowanych publicznie kolekcji prywatnych i zostały wypożyczone specjalnie na potrzeby tej ekspozycji. Będzie to niepowtarzalna okazja, by zobaczyć je razem w tak szerokim, różnorodnym zestawieniu.

Ekspozycja została podzielona na cztery główne tematy, z których każdy prezentuje odrębny fenomen obecny w sztuce: ilustrację botaniczną i entomologiczną oraz tradycję zielników, interpretacje natury w sztuce Młodej Polski, japoński fenomen kachō-ga, czyli przedstawień kwiatów i ptaków („ka” oznacza kwiat, „cho” – ptak, a „ga” – obraz). Całość zamyka współczesna sztuka artystów i artystek zajmujących się szeroko rozumianą naturą i ekologią. Wystawę będzie można oglądać w Sali Wystaw i Holu Wielkim Centrum Kultury ZAMEK w Poznaniu.

Cztery stulecia sztuki inspirowanej naturą

W poznańskim Zamku spotkają się dzieła artystów i artystek tworzących od XVII do XXI wieku. Zwiedzający zobaczą niezwykle szczegółowe ilustracje botaniczne entomolożki i malarki Marii Sibylli Merian (1647–1717) oraz towarzyszącej jej, dziś nieco zapomnianej, ilustratorki i lekarki Elizabeth Blackwell (1707–1758).

Będzie można również bliżej poznać twórczość Wielkopolanina Jana Jonstona (1603‒1675), ojca polskiej botaniki Szymona Syreniusza (1540‒1611) oraz podróżnika i jednego z pierwszych sinologów Michała Boyma (1612/1614‒1659).

Osobna część wystawy przybliży interpretacje natury w sztuce Młodej Polski. Ten fragment ekspozycji zgromadzi najsłynniejsze nazwiska epoki. Pojawią się pejzażyści Jan Stanisławski (1860–1907) i Ferdynand Ruszczyc (1870–1936), a także Julian Fałat (1853‒1929), Władysław Ślewiński (1859‒1918), Wojciech Weiss (1875‒1950), Leon Wyczółkowski (1852‒1936), a w końcu Stanisław Wyspiański (1869‒1907).

Ciekawostką będzie jedna grafika Salvadora Dalego (1904‒1989) z jego surrealistycznego zielnika „Flordali”. Nie zabraknie również spojrzenia z Dalekiego Wschodu – japońską sztukę w nurcie kachō-ga przybliży twórczość Watanabego Seiteia (1852–1918).

Sztuka wobec kryzysu klimatycznego

Historyczne dzieła skonfrontowane zostaną z pracami współczesnych artystów i artystek, którzy tworzą własny język wizualny, by wyrazić problemy epoki antropocenu – uprzedmiotowienia nie-ludzkich istot i skutków zmian klimatu. Większość z nich powstało specjalnie z myślą o poznańskiej wystawie.

– Jesteśmy świadkami i sprawcami nieodwracalnych zmian w naturze. Kryzys klimatyczny nie tylko niszczy i przeobraża nasze ekosystemy, całą planetę, lecz także bezpowrotnie dekonstruuje naszą kulturę, sztukę, tradycje i dziedzictwo, naszą tożsamość – mówi Anna Król, kuratorka wystawy.

Takie zestawienie twórców i twórczyń oraz wątków pozwoli prześledzić, jak na przestrzeni ponad czterystu lat zmieniało się postrzeganie natury – od zachwytu nad jej pięknem i prób naukowej dokumentacji po współczesną refleksję nad kryzysem klimatycznym i relacją człowieka z nie-ludzkim światem.

– Świat jest jak zielnik, w którym przechowywane są wizualne znaki natury, a sztuka – choć pozornie ma niewielką sprawczość – właśnie dziś ujawnia swoją siłę oddziaływania i zdolność do przemiany – dodaje Anna Król.

Świat jak zielnik.
Natura w sztuce od XVII do XXI wieku

5 września – 6 grudnia 2026 r.
Centrum Kultury Zamek w Poznaniu
Kuratorka: Anna Król