W surowym i suchym klimacie Bliskiego Wschodu bujny ogród był czymś więcej niż tylko naturą – stanowił ziemski odpowiednik raju, oazy, pełnej chłodu, cienia i życiodajnej wody. Dawni mistrzowie tkaccy próbowali przenieść wiecznie kwitnącą przyrodę bezpośrednio na tkaninę. Prezentowane na wystawie dywany z kolekcji Fundacji Teresy Sahakian pochodzą z kluczowych ośrodków tkackich Persji i regionu południowego i wschodniego Kaukazu. Dzieła te powstały w XIX wieku, który w świecie kolekcjonerów nazywany jest złotym wiekiem kobiernictwa. Materia z której utkane są dywany jest barwiona wyłącznie naturalnymi pigmentami pozyskiwanymi z roślin i minerałów. Dzięki temu wełna i lśniący jedwab zachowały niezwykłą głębię kolorów, mimo upływu lat.

Prezentowane eksponaty różnią się formatem, techniką wykonania oraz gęstością splotu, wszystkie łączy motyw ogrodu i kwiatów. Bordiura – okalająca dywan ozdobna rama – pełni rolę symbolicznego muru odgradzającego piękno kwiatów od zewnętrznego świata.

W tradycyjnym tkactwie układ linii i dobór kolorów nadawały precyzyjny sens każdemu motywowi, tworząc bogaty język symboli i znaczeń.

Strzelisty i wiecznie zielony cyprys to nawiązanie do osi świata łączącej niebo z ziemią, oznacza nieśmiertelność i wewnętrzny wzrost, podczas gdy kwiaty lotosu i lilii symbolizują czystość oraz duchowe oświecenie. Szczególne miejsce zajmuje róża, będąca uniwersalnym symbolem estetycznej doskonałości, piękna i tajemnicy. Utkana z czerwonej wełny wyrażała pasję, potęgę i bogactwo, a biała niewinność i młodość.

Te florystyczne opowieści twórcy snuli posługując się dwoma odmiennymi językami stylistycznymi. W prezentowanych dywanach perskich dominuje płynna linia krzywa, wiotkie wici roślinne tworzą wrażenie falującego obrazu. Wyróżnia je dokładność i precyzja wzoru. Twórcy dywanów z regionu Kaukazu i Karabachu, zakorzenieni w tradycjach koczowniczych oraz plemiennych, posługiwali się wzorem bardziej geometrycznym. Ich styl jest abstrakcyjny, a pąki i kielichy kwiatów choć uproszczone i wpisane w wyraziste romby, gwiazdy oraz schodkowe wielokąty, wyróżniają się intensywnością barw i bogactwem kolorów.

Ogrody Orientu

3 lipca – 16 sierpnia 2026
Zamek Królewski w Warszawie