Pierwszą przyczyną, dla której maluję właśnie ludzi, jest żal nad ich i swoją niedoskonałością. Żal, że całe dorosłe życie człowieka polega na pokonywaniu oporu własnego ciała, na walczeniu z fizycznym lenistwem, z niedyspozycjami. […] Moim największym marzeniem jest, aby moje obrazy powędrowały do moich modeli, aby istniały w ich codziennym życiu.
Edward Dwurnik

Wystawa skupia się na twórczości artysty z lat 70. i 80. – prezentacji dwóch jego głównych cykli malarskich, zatytułowanych Sportowcy i Robotnicy. Punktem wyjścia do wystawy była chęć rekonstrukcji źródłowej postawy artystycznej Dwurnika ukształtowanej na przełomie lat 60. i 70.

Postawa ta charakteryzowała się odrzuceniem elitarności sztuki, związkami ze sztuką outsiderską oraz koncepcją malarstwa jako dokumentu życia społecznego. Dwurnik wierzył w realistyczne, współuczestniczące w życiu malarstwo i traktował je jako egalitarny język, który pomaga komunikować się z osobami sportretowanymi na obrazach. Wierzył w malarstwo, które pomaga wyrażać i budować wspólnotę. Oprócz wymiaru retrospektywy twórczości malarskiej Dwurnika, wystawa w Muzeum stanie się również punktem wyjścia do podjęcia tematu kluczowego dla polskiej tożsamości w ostatnim półwieczu, jakim było doświadczenie awansu społecznego i głębokich przemian klasowych.

Dwurnik jawi się jako artysta, który z właściwą sobie przenikliwością i ironią zgłębiał tożsamościowe, kulturowe i psychologiczne konsekwencje tego skoku, któremu również sam podlegał. Tym samym wystawa Edward Dwurnik. Duma i wstyd proponuje odczytanie twórczości artysty z perspektywy historii emocji społecznych w Polsce w drugiej połowie XX wieku. Zwłaszcza nieustannego ścierania się dwóch afektów organizujących doświadczenie przemiany klasowej struktury społecznej: dumy i wstydu. Emocje te wykraczają daleko poza sferę prywatnych przeżyć, regulują one bowiem przynależność, uznanie i miejsce w społecznej hierarchii, decydują one wręcz o poczuciu wartości lub bezwartościowości własnego istnienia i tożsamości.

W malarstwie Dwurnika z lat 70., 80. i 90. obie te emocje stale powracają, obecne są w zdarzeniach, historiach i wizerunkach walczących o uznanie postaci. Bez rozpoznania tej emocjonalnej genealogii życia społecznego trudno zrozumieć źródła resentymentów i konfliktów, które kształtują współczesną polską wyobraźnię polityczną oraz stanowią źródła współczesnych populizmów.

Wystawie Edwarda Dwurnika towarzyszy interwencja artystyczna Patryka Różyckiego Transformacja. Jest to wybór jego prac z lat 2021–2024. Cykl obrazów dotyczy dzieciństwa i dojrzewania artysty na wsi w ekonomicznym i społecznym wykluczeniu związanym z transformacją lat 90.

Edward Dwurnik urodził się 19 kwietnia 1943 w Radzyminie pod Warszawą. W latach 1963–1970 studiował malarstwo, grafikę i rzeźbę na warszawskiej Akademii Sztuk Pięknych, gdzie obronił dyplom w pracowni malarstwa profesora Eugeniusza Eibischa. W 1965, pod wpływem obejrzanej wystawy artysty-samouka Nikifora Krynickiego, przyjął zbliżony do niego styl obrazowania, który później modyfikował i rozwijał.

Edward Dwurnik tworzył rozbudowane cykle malarskie. Był artystą niezwykle płodnym. Jego dorobek liczy ponad osiem tysięcy obrazów na płótnie. Pierwsze prace z najstarszego i najbardziej rozpoznawalnego cyklu Podróże autostopem są datowane na 1966 rok. To widoki miast z lotu ptaka. Inne ważne serie to: Sportowcy, karykaturalny i brutalny zarazem portret Polaków epoki PRL-u oraz Robotnicy – portret Polski rozdartej stanem wojennym. To właśnie w tej serii w latach 80. malarstwo Dwurnika stało się ekspresyjne, dramatyczne i politycznie zaangażowane. W latach 90. powstały cykle będące kontynuacją Podróży autostopem: Niebieskie miasta oraz Diagonale, jak również zupełnie nowe cykle: Błękitne, Niech żyje wojna! i Wyliczanka.

Edward Dwurnik zmarł 28 października 2018 w swoim domu na warszawskiej Sadybie. Jest pochowany w Alei Zasłużonych na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach.

Edward Dwurnik. Duma i wstyd

31 lipca 2026 – 28 lutego 2027
Muzeum Sztuki Nowoczesnej
Kurator: Łukasz Ronduda