Magdalena Abakanowicz. Bambini
7 listopada 2026 – 4 kwietnia 2027
Instalację słynnej rzeźbiarki można oglądać od 6 listopada w oddziale Muzeum Narodowego w Gdańsku w Zielonej Bramie. Bambini to przestrzenna kompozycja składająca się z 83 rzeźb – bezgłowych i bezrękich postaci z betonu i drewna. Była wystawiana m.in. w Nowym Jorku, Paryżu, Berlinie, Madrycie i Warszawie.
W maju Senat Rzeczypospolitej Polskiej ustanowił rok 2027 Rokiem Magdaleny Abakanowicz. Muzeum Narodowe w Gdańsku antycypuje jego obchody już w ostatnim kwartale roku poprzedniego.
Magdalena Abakanowicz – jedna z najbardziej znanych na świecie polskich artystek – uczyła się w Państwowym Liceum Sztuk Plastycznych w Gdyni, w 1949 roku zaczęła studia w Państwowej Wyższej Szkole Sztuk Plastycznych w Gdańsku, a rok później przeniosła się na Akademię Sztuk Pięknych w Warszawie. Międzynarodową sławę przyniósł jej udział w Międzynarodowym Biennale Tkaniny w Lozannie w 1962 roku z trójwymiarową instalacją Kompozycja białych form. Za to przełomowe, zarówno w sztuce tkaniny, jak i rzeźby, dzieło otrzymała w 1965 roku złoty medal na Biennale w São Paulo. Jej monumentalne, przestrzenne formy z wełny, lnu, nici i barwionego włókna sizalowego od nazwiska artystki nazwano abakanami.
Przestrzenie doświadczenia
Od połowy lat 70. coraz większe znaczenie w jej twórczości zaczęły odgrywać monumentalne rzeźby humanoidalne. Powstały wówczas m.in. Alteracje – dwanaście wydrążonych postaci siedzących w rzędzie, Głowy – wielkie formy przypominające ludzkie głowy pozbawione twarzy oraz Plecy i Postacie siedzące przedstawiające ludzkie korpusy. Motyw anonimowego człowieka ukazanego jako część większej zbiorowości stał się jednym z najważniejszych tematów jej twórczości.
W latach 1986–2008 powstały zespoły rzeźb przedstawiających stojące postaci: Tłum I, Tłum II, Tłum III, Mędrcy, Hurma, Bambini i Odwróceni. W tych pracach artystka poruszała tematy relacji jednostki i zbiorowości, anonimowości oraz doświadczenia ludzkiej egzystencji. Od początku lat 80. realizowała również monumentalne projekty plenerowe, które nazywała „przestrzeniami doświadczenia”. Powstały głównie poza granicami Polski. Do najważniejszych należą Sarkofagi w szklanych domach we Francji – cztery formy z drewna i metalu przypominające sarkofagi zamknięte w przeszklonych konstrukcjach; Katarsis pod Florencją – grupa 33 odlanych z brązu bezosobowych postaci o wysokości około trzech metrów; Negev przy Israel Museum w Jerozolimie – siedem kamiennych kręgów o średnicy 280 centymetrów; Przestrzeń smoka w Seulu, składająca się z dziesięciu monumentalnych głów zwierzęcych czy Przestrzeń umilkłych istnień w Hiroszimie, złożona z 40 odlanych z brązu nadnaturalnej wielkości figur z cyklu Plecy.
Jednostka jest krucha, tłum jest potężny
„Bambini” składa się z 83 rzeźb z betonu i drewna. Są to bezgłowe i bezrękie postaci wielkości dziecka.
– To jedna z największych realizacji w dorobku Abakanowicz i jedyna, która przedstawia postaci dziecięce. Mówiła, że nie interesuje jej portret konkretnej osoby, a jednak każdą z tych przestrzennych, pustych w środku figur, które nazywała skorupami ludzkiego ciała, potraktowała indywidualnie, nadając jej odrębny charakter. Beton w jej dłoniach stał się tworzywem wyjątkowo plastycznym – kruchym, z fakturą pełną pęknięć i rys, wręcz organicznym – opowiada kuratorka wystawy Małgorzata Ruszkowska. – Interesowało ją napięcie między jednostką a zbiorowością.
Tytułowe Bambini, czyli postaci dziecięce ustawione w nieregularnych szeregach, nasuwają na myśl szkolną opresję uroczystych apeli, formatowanie psychiki dziecięcej do społecznych struktur już od najmłodszych lat. Dehumanizują poprzez zbiorowe doświadczenie kolejno następujących po sobie generacji. Odzierają z indywidualności rodzące się dziecięce doświadczenia i budzącą się w nich wyobraźnię. W Tłumach Abakanowicz zderzamy się z doświadczeniem dorosłości i funkcjonowania w utartych społecznych strukturach. Postawienie w takiej sytuacji postaci dziecięcych jako bezgłowych i bezrękich skorup wydaje się tym bardziej brutalne i złowieszcze.
Abakanowicz pisała: „Nie tworzę, żeby dekorować świat”, „chcę tworzyć sytuacje i wprowadzać w nie widza”. Pokazywała moment, w którym jednostka znika w tłumie, a siłę zbiorowości wyrażała poprzez monumentalną skalę kompozycji. „Jednostka jest krucha, tłum jest potężny”. „Bambini” powstawało w latach 1998–1999, po raz pierwszy zostało zaprezentowane na indywidualnej wystawie artystki w Metropolitan Museum of Art w Nowym Jorku. Potem można je było oglądać w ogrodach Pałacu Królewskiego w Paryżu, Berlinie, Madrycie, Warszawie i innych miastach Europy.
Magdalena Abakanowicz. Bambini
7 listopada 2026 – 4 kwietnia 2027
Muzeum Narodowe w Gdańsku | Oddziała Zielona Brm
Kuratorka: Małgorzata Ruszkowska
Współpraca: Gabriela Brdej, Joanna Szymula-Grygiel